सिन्धुली,०४ मंसिर — मृतकको शव सुरक्षित राख्नुपर्ने अस्पतालको शवगृह नै अव्यवस्थित र दुर्गन्धित रहेको गुनासो सार्वजनिक भएपछि सिन्धुली अस्पतालको व्यवस्थापकीय क्षमतामाथि प्रश्न उठेको छ । शव संरक्षणका लागि प्रयोग गरिने फ्रिजले प्रभावकारी रूपमा काम नगरेको, शवगृहभित्र सरसफाइको अवस्था कमजोर रहेको तथा रगत र अन्य फोहोर पदार्थ भुइँमा छरपस्ट रहेको स्थानीयवासीले बताएका छन् । अस्पतालजस्तो संवेदनशील स्वास्थ्य संस्थाभित्र मृतकको अन्तिम व्यवस्थापन हुने स्थानकै अवस्था दयनीय रहेको गुनासोले प्रशासनिक जिम्मेवारी र सेवा व्यवस्थापनको अवस्थामाथि गम्भीर प्रश्न खडा गरेको छ ।
स्थानीयवासीका अनुसार शवगृहभित्र प्रवेश गर्नसमेत कठिन हुने गरी दुर्गन्ध फैलिएको छ । शव सुरक्षित राख्न प्रयोग गरिने उपकरणको सञ्चालन तथा नियमित मर्मतसम्भारमा पर्याप्त ध्यान नदिइएको र सरसफाइलाई प्राथमिकतामा नराखिएको उनीहरूको आरोप छ । शवगृहभित्र झिँगा भन्किने, फोहोर पदार्थ यत्रतत्र रहने र दुर्गन्ध फैलिने अवस्थाले अस्पतालको सरसफाइ व्यवस्थापनप्रति समेत असन्तुष्टि बढाएको छ ।
शवगृह सामान्य भौतिक संरचना मात्र होइन । मृतकको पार्थिव शरीर सुरक्षित राख्ने, शोकमा रहेका आफन्तलाई सम्मानजनक वातावरण उपलब्ध गराउने तथा आवश्यकताअनुसार कानुनी र चिकित्सकीय अनुसन्धानका लागि शव संरक्षण गर्ने महत्वपूर्ण स्थान हो । त्यसैले यसको सञ्चालनमा सामान्य सरसफाइदेखि उपकरणको प्राविधिक अवस्थासम्म विशेष सावधानी आवश्यक हुन्छ ।
अन्तर्राष्ट्रिय अभ्यासअनुसार शवगृह सञ्चालनमा तापक्रम नियन्त्रण गर्न सकिने आधुनिक शीत भण्डारण प्रणाली, नियमित सरसफाइ, दुर्गन्ध नियन्त्रण, संक्रमण रोकथाम, फोहोरको सुरक्षित व्यवस्थापन र शव स्थानान्तरणको व्यवस्थित प्रक्रिया अपनाइन्छ । शव राख्ने रेफ्रिजरेसन प्रणालीको नियमित प्राविधिक परीक्षण, तापक्रमको निगरानी, उपकरणको मर्मतसम्भार, सरसफाइको अभिलेख र जिम्मेवार कर्मचारीको व्यवस्था यसका आधारभूत व्यवस्थापकीय पक्ष हुन् । तर सिन्धुली अस्पतालको शवगृहबारे सार्वजनिक भएका गुनासोले यी आधारभूत व्यवस्थाको कार्यान्वयनबारे नै प्रश्न उठाएको छ ।
स्थानीयले उठाएका विषयको वस्तुस्थिति पत्ता लगाउन अस्पताल प्रशासनले तत्काल स्थलगत निरीक्षण र प्राविधिक परीक्षण गराउनु आवश्यक देखिन्छ । विशेषगरी शव संरक्षणका लागि प्रयोग हुने फ्रिज तथा शीत भण्डारण प्रणालीको अवस्था जाँच गरी उपकरणमा खराबी देखिए तत्काल मर्मत वा प्रतिस्थापन गर्नुपर्छ । शवगृहको पूर्ण सरसफाइ, संक्रमण नियन्त्रण र फोहोर व्यवस्थापनका लागि स्पष्ट कार्ययोजना बनाएर कार्यान्वयन गर्नुपर्ने आवश्यकता छ ।
त्यसैगरी शवगृहको नियमित अनुगमन गर्ने जिम्मेवार कर्मचारी तोक्ने, सरसफाइ तथा उपकरण सञ्चालनको अभिलेख राख्ने र व्यवस्थापनको अवस्थाबारे सार्वजनिक जानकारी दिने प्रणाली विकास गर्नुपर्ने देखिन्छ । यसले समस्या दोहोरिन नदिन र अस्पतालप्रतिको सार्वजनिक विश्वास कायम राख्न सहयोग पु¥याउन सक्छ ।
यस विषयमा अस्पताल व्यवस्थापन समितिका अध्यक्ष शतिष ढकाल र व्यवस्थापक विमल श्रेष्ठसँग सम्पर्क गर्दा उनीहरूले शवगृहको अवस्थाबारे आफूहरूलाई जानकारी नभएको बताएका छन् । उनीहरूले यस विषयमा बुझेर आवश्यक जानकारी दिने प्रतिक्रिया दिएका छन् । अस्पताल व्यवस्थापनकै जिम्मेवारीमा रहेका पदाधिकारीलाई शवगृहको अवस्थाबारे जानकारी नभएको प्रतिक्रियाले नियमित अनुगमन र आन्तरिक व्यवस्थापन प्रणाली कति प्रभावकारी छ भन्ने अर्को प्रश्नसमेत जन्माएको छ ।
यद्यपि स्थानीयवासीले उठाएका गुनासोको आधिकारिक पुष्टि स्थलगत निरीक्षण र प्राविधिक परीक्षणबाट हुन बाँकी छ । त्यसैले अस्पताल प्रशासनले गुनासोलाई गम्भीरतापूर्वक लिएर वास्तविक अवस्था सार्वजनिक गर्नुका साथै सुधारका लागि तत्काल कदम चाल्नु आवश्यक छ ।
सार्वजनिक स्वास्थ्य संस्था बिरामीको उपचारमा मात्र सीमित हुँदैन । यसले मृत्यु पछिको मानवीय मर्यादा र आफन्तको संवेदनशीलतालाई समेत सम्मान गर्नुपर्छ । मृतकको सम्मान, शवको सुरक्षित संरक्षण र शोकाकुल परिवारलाई सम्मानजनक वातावरण उपलब्ध गराउनु अस्पतालको संस्थागत दायित्व हो। सिन्धुली अस्पतालको शवगृहलाई स्वच्छ, सुरक्षित र व्यवस्थित बनाउनु अब प्रशासनिक प्राथमिकताको विषय बन्नुपर्छ ।