तीनपाटनको चुनावी महासंग्राम : काँग्रेसको विरासत, एमालेको चुनौती, रास्वपाको नयाँ आकर्षण र माओवादीको बदलिँदो भूमिका !
 
सिन्धुली,१९ कात्तिक – सिन्धुलीको तीनपाटन गाउँपालिकामा आगामी स्थानीय तह निर्वाचनको राजनीतिक सरगर्मी सुरु हुन थालेको छ । उम्मेदवारका आकाँक्षीहरू सार्वजनिक हुन थालेका छन् । दलहरूभित्र नेतृत्वको बहस चुलिँदै छ । पुराना राजनीतिक शक्तिहरू आफ्नो संगठन जोगाउने रणनीतिमा देखिन्छन् भने नयाँ राजनीतिक शक्तिहरू जनमतको बदलिँदो मनोविज्ञानलाई आफ्नो पक्षमा ल्याउने प्रयासमा छन् ।

तीनपाटनको आगामी निर्वाचनलाई केवल काँग्रेस र एमालेबीचको परम्परागत प्रतिस्पर्धाका रूपमा मात्र बुझ्नु पर्याप्त हुँदैन । राष्ट्रिय राजनीतिमा देखिएको परिवर्तन, युवा मतदाताको मनोविज्ञान, दलभित्रको गुटगत प्रतिस्पर्धा, उम्मेदवारको व्यक्तिगत लोकप्रियता र सम्भावित चुनावी गठबन्धनले यसपटकको चुनावी समीकरणलाई नयाँ स्वरूप दिन सक्छ ।

तर सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण प्रश्न छ—२०७९ को निर्वाचनमा स्थापित भएको राजनीतिक शक्ति सन्तुलन आगामी चुनावसम्म पनि कायम रहला कि मतदाताले नयाँ राजनीतिक सन्देश दिनेछन ?

हामीले अघिल्लो निर्वाचनको मतपरिणाम, स्थानीय राजनीतिक छलफल, सम्भावित उम्मेदवार र दलहरूको संगठनात्मक अवस्थालाई आधार बनाएर तीनपाटनको चुनावी परिदृश्यको विश्लेषण गरेका छौँ ।

२०७९ को निर्वाचन : काँग्रेसको विजय, एमालेको बलियो उपस्थिति

तीनपाटनको चुनावी इतिहास हेर्दा काँग्रेस र एमालेबीचको प्रतिस्पर्धा निकै पुरानो र रोचक देखिन्छ । २०७४ को स्थानीय निर्वाचनमा काँग्रेसका कर्णबहादुर थापामगरले एमालेका छत्रबहादुर दाहाललाई केवल १९ मतले पराजित गरेका थिए । तर २०७९ मा यही प्रतिस्पर्धाको मतान्तर १ हजार १९७ पुग्यो ।

२०७९ को गाउँपालिका अध्यक्षको मतपरिणाम

कर्णबहादुर थापामगर — नेपाली काँग्रेस : ९,२३९ मत,छत्रबहादुर दाहाल — नेकपा एमाले ः ८,०४२ मत,कृष्णबहादुर अधिकारी — जनता समाजवादी पार्टी : ८३ मत र पुरुषोत्तम अधिकारी — नेकपा माक्र्सवादी (पुष्पलाल) : ९ मत । काँग्रेसका थापामगर १,१९७ मतको अन्तरले विजयी भएका थिए । त्यतिबेला उनी माओवादी संग गठबन्धनका साझा उम्मेदवार थिए ।

उपाध्यक्षमा भने माओवादी केन्द्रका धनबहादुर पुलामी ८,३९९ मतसहित विजयी भएका थिए । एमालेकी पदममाया तामाङले ७,९०८ मत प्राप्त गरेकी थिइन् । यहाँ पनि गठबन्धनको भूमिका महत्त्वपूर्ण थियो ।

मिडियामा आएको २०७९ जेठ ३ को निर्वाचन रिपोर्टअनुसार तीनपाटनका ११ वडामध्ये ९ वडामा काँग्रेसका वडाध्यक्ष सहितको प्यानल विजयी भएको थियो भने वडा नम्बर १ र ५ मा एमाले विजयी भएको थियो । यी तथ्यले तीनपाटनमा काँग्रेसको स्थानीय संगठन र एमालेको प्रतिस्पर्धात्मक मताधार दुवैलाई स्पष्ट देखाउँछन् ।

तर एउटा तथ्य बिर्सन मिल्दैन—२०७९ को परिणाम गठबन्धनको राजनीतिक पृष्ठभूमिमा आएको थियो । त्यसैले त्यसबेलाको मतलाई अहिलेको दलगत एकल जनमत ठान्नु चुनावी विश्लेषणको कमजोरी हुनेछ ।
 
काँग्रेस : संगठन बलियो, तर टिकट वितरण नै पहिलो परीक्षा !

तीनपाटनमा नेपाली काँग्रेसको सबैभन्दा ठूलो राजनीतिक पुँजी यसको ऐतिहासिक संगठन र वडागत उपस्थिति हो । तर आगामी चुनावमा काँग्रेसको चुनौती विपक्षी दलसँग मात्र सीमित हुने देखिँदैन । पार्टीभित्रै अध्यक्षको उम्मेदवार बन्न चाहने आकाँक्षीहरूको संख्या बढ्नुले टिकट वितरणलाई महत्वपूर्ण राजनीतिक विषय बनाएको छ ।

सम्भावित दाबेदारका रूपमा दुर्गा घिमिरे,  मुकेश घिमिरे, चन्द्रदीप कोइराला, पुण्यहरी भुजेल, लालबहादुर श्रेष्ठ, खड्ग भुजेल, मोहन गौतम, अर्जुनकुमार गौतम र पूर्व गाउँपालिका सभापति सोम घिमिरे,तीनपाटन ७ का वडाअध्यक्ष युबाराज पहाडीको पनि चर्चा छ ।लगायतको नाम चर्चामा छ ।

त्यस्तै, शुब्बा बोगटीको सम्भावित उम्मेदवारी र चारवटा वडामा रहेको भनिएको उनको जनाधारबारे पनि स्थानीय राजनीतिक वृत्तमा चर्चा सुनिन्छ । यद्यपि यी दाबीको स्वतन्त्र पुष्टि र आधिकारिक मतसर्वेक्षण उपलब्ध छैन ।

यी नामहरूलाई हेर्दा काँग्रेसभित्र अनुभव, संगठन, शैक्षिक पृष्ठभूमि, युवा आकर्षण र व्यक्तिगत जनसम्बन्धका विभिन्न आधारमा नेतृत्वको दाबी देखिन्छ ।

यहाँ काँग्रेसका लागि मुख्य प्रश्न उठ्छ : पार्टीले टिकट दिँदा संगठनको पुरानो योगदान हेर्छ कि बदलिँदो मतदाताको मनोविज्ञान बुझेर नयाँ अनुहार अघि सार्छ ?

अर्को महत्वपूर्ण पक्ष जिल्ला नेतृत्वको समीकरण हो । जिल्ला सभापतिको निर्वाचन र स्थानीय नेतृत्वबीचको सम्बन्धले उम्मेदवार छनोटमा प्रभाव पार्न सक्ने सम्भावना छ । तर अहिलेको राजनीतिक वातावरणमा कार्यकर्ता केवल नेताको निर्देशनमा परिचालित हुन्छन् भन्ने पुरानो मान्यता कमजोर हुँदै गएको देखिन्छ । स्थानीय कार्यकर्ताको भावना, उम्मेदवारको सामाजिक स्वीकार्यता र टिकट वितरणपछिको एकता उत्तिकै महत्वपूर्ण हुनेछन् ।

काँग्रेसका लागि चुनौती केवल उम्मेदवार चयन गर्नु होइन, उम्मेदवार चयनपछि पार्टीलाई एउटै राजनीतिक धारमा उभ्याउनु पनि हो ।

एमाले : पराजित उम्मेदवारभन्दा ठूलो प्रश्न संगठनको पुनर संयोजन हो 

२०७९ मा अध्यक्ष पद गुमाएको एमालेले तीनपाटनमा ८ हजारभन्दा बढी मत प्राप्त गरेको थियो । यो मताधारलाई सामान्य रूपमा लिन मिल्दैन । एमालेका लागि आगामी निर्वाचनमा मुख्य प्रश्न आफ्नो पुरानो संगठनात्मक प्रभाव, मतदातासँगको सम्बन्ध र स्थानीय नेतृत्वको पुनर्संयोजनसँग जोडिएको छ ।

अध्यक्षका सम्भावित दाबेदारका रूपमा छत्रबहादुर दाहाल, बुद्धिमान तामाङ लगायतका नाम स्थानीय छलफलमा सुनिएका छन् । तर एमालेभित्र कसले उम्मेदवारी पाउँछ भन्नेभन्दा पनि पार्टीले कस्तो राजनीतिक सन्देश दिन्छ भन्ने विषय महत्वपूर्ण हुनेछ ।

२०७४ मा काँग्रेस र एमालेबीच केवल १९ मतको अन्तर थियो । २०७९ मा त्यो अन्तर १,१९७ पुग्यो । यसले निर्वाचनमा गठबन्धन, उम्मेदवार र राजनीतिक परिस्थितिले पार्ने प्रभाव बुझाउँछ । एमालेले आफ्नो संगठनलाई सक्रिय बनाउँदै स्थानीय मुद्दा र जनअपेक्षालाई सम्बोधन गर्न खोज्छ कि परम्परागत चुनावी संरचनामै निर्भर रहन्छ भन्ने विषय आगामी राजनीतिक बहसको केन्द्र बन्न सक्छ ।

 रास्वपा : राष्ट्रिय लोकप्रियता र स्थानीय संगठनबीचको परीक्षा

राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीको उदयले नेपालको परम्परागत राजनीतिक प्रतिस्पर्धामा नयाँ बहस सिर्जना गरेको छ । पुराना दलप्रतिको असन्तुष्टि, सुशासनको माग, भ्रष्टाचारविरुद्धको जनभावना र नयाँ पुस्ताको राजनीतिक सहभागिताले रास्वपाको विस्तारलाई सार्वजनिक बहसको विषय बनाएको छ । तीनपाटन पनि यसबाट अलग रहने अवस्था छैन ।

राष्ट्रिय राजनीतिमा रास्वपाले निर्माण गरेको नयाँ राजनीतिक लहर तीनपाटनमा पनि प्रभावशाली बन्न सक्ने सम्भावना देखिन्छ । पुराना दलप्रतिको असन्तुष्टि, युवा पुस्ताको आकर्षण र परिवर्तनको चाहनाले रास्वपालाई आगामी निर्वाचनमा बलियो प्रतिस्पर्धीका रूपमा उभ्याउन सक्छ ।

स्थानीय सभापति धिरेन तामाङ, सरोज पुलामी लगायतका नाम सम्भावित नेतृत्वका रूपमा चर्चामा आएका छन् । तर उम्मेदवारी, संगठनको वास्तविक अवस्था र चुनावी तयारीबारे आधिकारिक विवरण सार्वजनिक भएको छैन ।

रास्वपाका लागि सबैभन्दा ठूलो चुनौती राष्ट्रिय लोकप्रियतालाई स्थानीय राजनीतिक उपस्थितिमा रूपान्तरण गर्नु हो । प्रतिनिधिसभाको निर्वाचनमा पार्टीको चुनाव चिन्ह र राष्ट्रिय राजनीतिक माहोल प्रभावशाली हुन सक्छ । तर स्थानीय निर्वाचनमा नागरिकले आफ्नो घरदैलोमा पुग्ने, समस्या सुन्ने र स्थानीय आवश्यकता अनुसार काम गर्ने प्रतिनिधि पनि खोज्छन् । त्यसैले तीनपाटनमा रास्वपाको राजनीतिक प्रभाव मूल्यांकन गर्दा एउटा प्रश्न महत्वपूर्ण हुनेछ ।

रास्वपाले केवल नयाँ राजनीतिक नारासहित चुनाव लड्छ कि स्थानीय समस्या बुझ्ने र जनतासँग प्रत्यक्ष सम्बन्ध स्थापित गरेको नेतृत्व अघि सार्छ ? राष्ट्रिय क्रेजलाई स्थानीय जनमतको प्रमाण मान्नु हतार हुनेछ । त्यसका लागि स्थानीय संगठन, उम्मेदवारको सामाजिक सम्बन्ध र मतदाताको वास्तविक प्रतिक्रिया हेर्नुपर्ने हुन्छ ।

माओवादी (नेकप): २०७९ को उपाध्यक्ष विजयपछि बदलिएको राजनीतिक अवस्था

तीनपाटनको अघिल्लो निर्वाचनमा तत्कालीन माओवादी केन्द्रले उपाध्यक्ष पद जितेको थियो । धनबहादुर पुलामीको ८,३९९ मत त्यसबेलाको गठबन्धन र माओवादीको स्थानीय उपस्थितिको महत्वपूर्ण प्रमाण हो । तर आगामी निर्वाचनमा माओवादीको राजनीतिक भूमिका के हुन्छ भन्ने प्रश्न खुला छ ।

पार्टीले आफ्नो पुरानो मताधार कायम राख्ने रणनीति बनाउँछ कि नयाँ राजनीतिक परिस्थितिअनुसार संगठन पुनर्संयोजन गर्छ ? अर्कोतर्फ एमालेसँग सम्भावित चुनावी सहकार्यको चर्चा पनि स्थानीय राजनीतिक वृत्तमा सुनिन्छ । यदि दुई दलबीच सहकार्यको राजनीतिक सहमति भयो भने त्यसले चुनावी समीकरणमा नयाँ प्रश्नहरू खडा गर्नेछ ।

तर गठबन्धन हुनु र गठबन्धनका मतदाता एकै ठाउँमा उभिनु एउटै कुरा होइन । नेतृत्वको सहमति, स्थानीय कार्यकर्ताको स्वीकार्यता र उम्मेदवारप्रतिको सामाजिक सम्बन्धले गठबन्धनको प्रभाव निर्धारण गर्छ ।

त्यसैले माओवादीको आगामी भूमिका केवल उसको आफ्नै उम्मेदवारमा सीमित हुने छैन । सम्भावित सहकार्य र मतदाताको रोजाइ पनि विश्लेषणको महत्त्वपूर्ण विषय बन्नेछ ।

तीनपाटनको चुनावमा निर्णायक हुन सक्ने पाँच राजनीतिक प्रश्न

आगामी निर्वाचनको परिणाम बुझ्न दलहरूको विगतको मतपरिणाम मात्र पर्याप्त हुँदैन । कम्तीमा पाँचवटा विषयलाई नजिकबाट हेर्नुपर्ने हुन्छ ।

पहिलो  काँग्रेसको टिकट र पार्टी एकता ः धेरै आकाँक्षीमध्ये कसले टिकट पाउँछ र टिकट नपाउने पक्षले कस्तो भूमिका खेल्छ भन्ने विषय काँग्रेसको आन्तरिक राजनीतिका लागि महत्त्वपूर्ण हुनेछ ।

दोस्रो एमालेको संगठनात्मक पुनर्संयोजन ः २०७९ को मताधारलाई कायम राख्न र स्थानीय राजनीतिक सम्बन्धलाई कसरी परिचालन गर्छ भन्ने विषय एमालेका लागि महत्वपूर्ण छ ।

तेस्रो रास्वपाको स्थानीय नेतृत्व  :राष्ट्रिय राजनीतिक आकर्षणलाई तीनपाटनको स्थानीय चुनावसँग जोड्न सक्ने नेतृत्व र संगठन निर्माण भएको छ कि छैन भन्ने प्रश्न उठ्नेछ ।

चौथो  नेकपाको मत र गठबन्धन : नेकपाको आफ्नै उम्मेदवारी, सम्भावित चुनावी सहकार्य र मतदाताको प्रतिक्रिया चुनावी समीकरणको अर्को महत्वपूर्ण पक्ष हुनेछ ।

पाँचौ स्थानीय मुद्दा र मतदाताको नयाँ पुस्ता : सडक, शिक्षा, स्वास्थ्य, कृषि, रोजगारी, खानेपानी, पर्यटन, सुशासन र सार्वजनिक सेवाको गुणस्तर आगामी निर्वाचनमा राजनीतिक दलहरूले कस्तो प्राथमिकता दिन्छन् भन्ने विषय पनि उत्तिकै महत्त्वपूर्ण हुनेछ ।

अब तीनपाटनलाई पार्टी होइन, कामको आधारमा नेतृत्व चाहिएको हो ? स्थानीय निर्वाचनको वास्तविक अर्थ केवल राजनीतिक दलको प्रतिनिधि छान्नु होइन । स्थानीय सरकारको नेतृत्वमा पुग्ने व्यक्तिलाई पाँच वर्षको विकास, सेवा प्रवाह र सार्वजनिक जवाफदेहिताको जिम्मेवारी सुम्पनु हो । त्यसैले आगामी चुनावमा मतदाताले उम्मेदवारसँग केही आधारभूत प्रश्न सोध्नुपर्ने हुन्छ ।

तीनपाटनको कृषि उत्पादन र बजार व्यवस्थापन कसरी सुधार्ने ?, युवालाई गाउँमै रोजगारी र उद्यमशीलताको अवसर कसरी दिने ?,शिक्षा र स्वास्थ्य सेवाको गुणस्तर कसरी बढाउने ?, विकास बजेटको पारदर्शिता र प्रभावकारिता कसरी सुनिश्चित गर्ने ?, भौगोलिक विकटता र पूर्वाधारको समस्यालाई कसरी सम्बोधन गर्ने ?,निर्वाचनमा लोकप्रिय भाषणभन्दा पाँच वर्षको स्पष्ट कार्ययोजना महत्वपूर्ण हुन्छ ।

पुरानो दल हुनु मात्रै नेतृत्वको योग्यता होइन । नयाँ दल हुनु मात्रै परिवर्तनको प्रमाण पनि होइन । उम्मेदवारको विगत, सार्वजनिक जवाफदेहिता, कार्ययोजना र स्थानीय नागरिकसँगको सम्बन्धलाई मूल्यांकनको आधार बनाउनुपर्छ ।

अहिलेसम्मका तथ्यले तीनपाटनमा एउटा महत्वपूर्ण राजनीतिक वास्तविकता देखाउँछन् । २०७९ को निर्वाचनमा काँग्रेसले अध्यक्ष जित्यो, एमालेले उल्लेखनीय मत प्राप्त ग¥यो, माओवादीले उपाध्यक्ष जित्यो । रास्वपा भने त्यस निर्वाचनको यो स्थानीय प्रतिस्पर्धामा परीक्षण भएको थिएन ।

त्यसैले अहिलेको राजनीतिक परिस्थितिमा चारवटै दलको अवस्थालाई एउटै पुरानो मतपरिणामका आधारमा तुलना गर्न सकिँदैन ।

काँग्रेसको चुनौती आफ्नो संगठन र आन्तरिक एकता हो । एमालेको चुनौती विगतको मताधारलाई वर्तमान राजनीतिक परिस्थितिसँग जोड्नु हो । रास्वपाको चुनौती राष्ट्रिय लोकप्रियतालाई स्थानीय संगठन र जनसम्बन्धमा बदल्नु हो। माओवादीको चुनौती आफ्नो राजनीतिक पहिचान र आगामी चुनावी भूमिकालाई स्पष्ट पार्नु हो ।

अर्को शब्दमा, तीनपाटनको चुनावमा पुरानो राजनीतिक विरासत र नयाँ राजनीतिक आकाँक्षाबीचको बहस देखिनेछ ।

यसपटकको निर्वाचनले केवल गाउँपालिकाको नेतृत्व चयन गर्ने छैन, तीनपाटनका मतदाताले पुरानो राजनीतिक संरचनालाई निरन्तरता दिन चाहेका छन् कि नयाँ राजनीतिक अभ्यास खोजिरहेका छन् भन्ने सन्देशसमेत दिनेछ ।

अन्तिम राजनीतिक निष्कर्ष निकाल्न भने दलगत संगठनको अद्यावधिक अवस्था, वडागत मताधार, उम्मेदवारको आधिकारिक टुंगो र सम्भावित गठबन्धनको स्वरूप स्पष्ट हुन आवश्यक छ ।

तीनपाटनको चुनावमा कसले जित्छ भन्नेभन्दा पनि कसले जितेपछि जनताको जीवनमा वास्तविक परिवर्तन ल्याउन सक्छ भन्ने प्रश्न ठूलो हुनुपर्छ । लोकतन्त्रमा दलहरू प्रतिस्पर्धी हुन्, तर विकास र सुशासन सबैका साझा एजेन्डा हुनुपर्छ ।

यसपटक तीनपाटनका मतदाताले पार्टीको झन्डा मात्र होइन, नेतृत्वको दृष्टि, विगतको काम, इमानदारी, जवाफदेहिता र भविष्यको योजनासमेत मूल्यांकन गर्नेछन् भन्ने अपेक्षा गर्न सकिन्छ । तीनपाटनको चुनावी फैसला अन्ततः नेताहरूको कोठे समीकरणले होइन, मतदाताको स्वतन्त्र निर्णयले गर्नेछ ।