सिन्धुली,०१ असोज — ऐतिहासिक महत्व बोकेको सिन्धुलीगढी दरबार पुनःनिर्माणका लागि करोडौँ रुपैयाँ लगानी गरिए पनि प्रभावकारी संरक्षण, व्यवस्थापन र नियमित अनुगमनको अभावका कारण संरचना पुनः जीर्ण अवस्थामा पुग्न थालेको छ । इतिहास र राष्ट्रिय पहिचानसँग जोडिएको यो सम्पदा उचित हेरचाह नहुँदा निर्माणपछिको केही समयमै संरक्षणको चुनौती सामना गरिरहेको छ ।

सिन्धुलीगढी दरबारलाई पुरानो ऐतिहासिक स्वरूप जोगाउने उद्देश्यसहित पुनःनिर्माण गरिएको थियो । तर संरचना निर्माण सम्पन्न भएपछि आवश्यक मर्मत, सरसफाइ, सुरक्षा व्यवस्था र दीर्घकालीन संरक्षण योजनामा पर्याप्त ध्यान नदिँदा अहिले यसको अस्तित्वमाथि प्रश्न उठ्न थालेको छ ।

स्थानीय तथा सरोकारवालाहरूले ऐतिहासिक सम्पदा संरक्षणका लागि केवल बजेट विनियोजन र भौतिक निर्माण मात्र पर्याप्त नहुने बताएका छन् । उनीहरूका अनुसार निर्माणपछिको व्यवस्थापन, नियमित निगरानी र संरक्षण प्रणाली बलियो नभएसम्म यस्ता सम्पदा दीर्घकालसम्म सुरक्षित राख्न कठिन हुन्छ ।सिन्धुलीगढी दरबार अहिले पर्यटकीय तथा ऐतिहासिक स्थलका रूपमा परिचित छ । तर पछिल्लो समय यसको परिसरमा अनुशासनहीन गतिविधि बढ्दै गएको गुनासो स्थानीयस्तरबाट उठिरहेको छ । केही स्थानीयले दरबार क्षेत्र युवाहरूको अनियन्त्रित जमघट गर्ने स्थान बन्दै गएको आरोप लगाएका छन् ।

स्थानीयका अनुसार दरबार परिसरमा मदिराका बोतल, चुरोटका खोल तथा अन्य फोहोर सामग्री भेटिने गरेको छ । यस्ता गतिविधिले ऐतिहासिक सम्पदाको गरिमा घटाउनुका साथै संरक्षणमा चुनौती थपेको उनीहरूको भनाइ छ ।

“इतिहास जोगाउन बनाइएको संरचना नै संरक्षणको अभावमा कमजोर बन्दै जानु दुःखद अवस्था हो,” स्थानीयको भनाइ छ । उनीहरूले संरचना निर्माणमा करोडौँ रुपैयाँ खर्च गरिसकेपछि त्यसको सुरक्षा र व्यवस्थापनमा पनि सम्बन्धित निकायले उत्तिकै जिम्मेवारी लिनुपर्ने बताएका छन् ।

सिन्धुलीगढी केवल एउटा दरबार वा भौतिक संरचना मात्र नभई नेपालको इतिहास, पहिचान र गौरवसँग जोडिएको महत्वपूर्ण सम्पदा हो। नेपाल–अंग्रेज युद्धको ऐतिहासिक पृष्ठभूमिसँग जोडिएको यस क्षेत्रले पर्यटन विकासमा समेत ठूलो सम्भावना बोकेको छ ।

तर सम्पदा संरक्षणका लागि आवश्यक नीति, नियमित अनुगमन र स्थानीय सहभागिता सुनिश्चित गर्न नसकिए निर्माणमा गरिएको ठूलो लगानी प्रभावहीन बन्न सक्ने विज्ञहरूको धारणा छ ।

स्थानीय सरकार तथा सम्बन्धित निकायले ऐतिहासिक स्थलको संरक्षणलाई प्राथमिकतामा राख्नुपर्ने माग बढ्दै गएको छ । सम्पदा क्षेत्रमा सुरक्षा व्यवस्था प्रभावकारी बनाउने, सरसफाइ नियमित गर्ने, आगन्तुकका लागि आचारसंहिता लागू गर्ने तथा दीर्घकालीन संरक्षण योजना तयार गर्नुपर्ने आवश्यकता देखिएको छ ।

इतिहासलाई केवल बजेटमार्फत निर्माण गरिने संरचनाका रूपमा नभई पुस्तौँसम्म हस्तान्तरण गर्नुपर्ने राष्ट्रिय सम्पत्तिका रूपमा हेर्नुपर्ने सरोकारवालाहरू बताउँछन् । सिन्धुलीगढी दरबारको संरक्षणले विगतको इतिहास मात्र जोगाउने नभई आगामी पुस्तालाई आफ्नो गौरवसँग जोड्ने आधारसमेत तयार गर्नेछ ।

तर हालको अवस्था हेर्दा पुनःनिर्माणपछि आवश्यक संरक्षणमा देखिएको कमजोरीले “सम्पदा निर्माण गर्ने कि दीर्घकालसम्म जोगाउने?” भन्ने महत्वपूर्ण प्रश्न खडा गरेको छ । सिन्धुलीगढीको संरक्षण अब थप लगानीभन्दा पनि प्रभावकारी व्यवस्थापन र जिम्मेवार निगरानीको विषय बनेको छ । स्रोत नेत्र बिक्रम थापा(बिवस)

करोडौँ खर्चिएको सिन्धुलीगढी दरबार संरक्षण अभावमा संकटमा
सिन्धुली,०१ असोज — ऐतिहासिक महत्व बोकेको सिन्धुलीगढी दरबार पुनःनिर्माणका लागि करोडौँ रुपैयाँ लगानी गरिए पनि प्रभावकारी संरक्षण, व्यवस्थापन र नियमित अनुगमनको अभावका कारण संरचना पुनः जीर्ण अवस्थामा पुग्न थालेको छ । इतिहास र राष्ट्रिय पहिचानसँग जोडिएको यो सम्पदा उचित हेरचाह नहुँदा निर्माणपछिको केही समयमै संरक्षणको चुनौती सामना गरिरहेको छ ।

सिन्धुलीगढी दरबारलाई पुरानो ऐतिहासिक स्वरूप जोगाउने उद्देश्यसहित पुनःनिर्माण गरिएको थियो । तर संरचना निर्माण सम्पन्न भएपछि आवश्यक मर्मत, सरसफाइ, सुरक्षा व्यवस्था र दीर्घकालीन संरक्षण योजनामा पर्याप्त ध्यान नदिँदा अहिले यसको अस्तित्वमाथि प्रश्न उठ्न थालेको छ ।

स्थानीय तथा सरोकारवालाहरूले ऐतिहासिक सम्पदा संरक्षणका लागि केवल बजेट विनियोजन र भौतिक निर्माण मात्र पर्याप्त नहुने बताएका छन् । उनीहरूका अनुसार निर्माणपछिको व्यवस्थापन, नियमित निगरानी र संरक्षण प्रणाली बलियो नभएसम्म यस्ता सम्पदा दीर्घकालसम्म सुरक्षित राख्न कठिन हुन्छ ।सिन्धुलीगढी दरबार अहिले पर्यटकीय तथा ऐतिहासिक स्थलका रूपमा परिचित छ । तर पछिल्लो समय यसको परिसरमा अनुशासनहीन गतिविधि बढ्दै गएको गुनासो स्थानीयस्तरबाट उठिरहेको छ । केही स्थानीयले दरबार क्षेत्र युवाहरूको अनियन्त्रित जमघट गर्ने स्थान बन्दै गएको आरोप लगाएका छन् ।

स्थानीयका अनुसार दरबार परिसरमा मदिराका बोतल, चुरोटका खोल तथा अन्य फोहोर सामग्री भेटिने गरेको छ । यस्ता गतिविधिले ऐतिहासिक सम्पदाको गरिमा घटाउनुका साथै संरक्षणमा चुनौती थपेको उनीहरूको भनाइ छ ।

“इतिहास जोगाउन बनाइएको संरचना नै संरक्षणको अभावमा कमजोर बन्दै जानु दुःखद अवस्था हो,” स्थानीयको भनाइ छ । उनीहरूले संरचना निर्माणमा करोडौँ रुपैयाँ खर्च गरिसकेपछि त्यसको सुरक्षा र व्यवस्थापनमा पनि सम्बन्धित निकायले उत्तिकै जिम्मेवारी लिनुपर्ने बताएका छन् ।

सिन्धुलीगढी केवल एउटा दरबार वा भौतिक संरचना मात्र नभई नेपालको इतिहास, पहिचान र गौरवसँग जोडिएको महत्वपूर्ण सम्पदा हो। नेपाल–अंग्रेज युद्धको ऐतिहासिक पृष्ठभूमिसँग जोडिएको यस क्षेत्रले पर्यटन विकासमा समेत ठूलो सम्भावना बोकेको छ ।

तर सम्पदा संरक्षणका लागि आवश्यक नीति, नियमित अनुगमन र स्थानीय सहभागिता सुनिश्चित गर्न नसकिए निर्माणमा गरिएको ठूलो लगानी प्रभावहीन बन्न सक्ने विज्ञहरूको धारणा छ ।

स्थानीय सरकार तथा सम्बन्धित निकायले ऐतिहासिक स्थलको संरक्षणलाई प्राथमिकतामा राख्नुपर्ने माग बढ्दै गएको छ । सम्पदा क्षेत्रमा सुरक्षा व्यवस्था प्रभावकारी बनाउने, सरसफाइ नियमित गर्ने, आगन्तुकका लागि आचारसंहिता लागू गर्ने तथा दीर्घकालीन संरक्षण योजना तयार गर्नुपर्ने आवश्यकता देखिएको छ ।

इतिहासलाई केवल बजेटमार्फत निर्माण गरिने संरचनाका रूपमा नभई पुस्तौँसम्म हस्तान्तरण गर्नुपर्ने राष्ट्रिय सम्पत्तिका रूपमा हेर्नुपर्ने सरोकारवालाहरू बताउँछन् । सिन्धुलीगढी दरबारको संरक्षणले विगतको इतिहास मात्र जोगाउने नभई आगामी पुस्तालाई आफ्नो गौरवसँग जोड्ने आधारसमेत तयार गर्नेछ ।

तर हालको अवस्था हेर्दा पुनःनिर्माणपछि आवश्यक संरक्षणमा देखिएको कमजोरीले “सम्पदा निर्माण गर्ने कि दीर्घकालसम्म जोगाउने?” भन्ने महत्वपूर्ण प्रश्न खडा गरेको छ । सिन्धुलीगढीको संरक्षण अब थप लगानीभन्दा पनि प्रभावकारी व्यवस्थापन र जिम्मेवार निगरानीको विषय बनेको छ । स्रोत : नेत्र बिक्रम थापा(बिवस)