सिन्धुलीमाढीस्थित फाँटमा लगाइएको धानबाली। फोटो : ई सिन्धुली 

सिन्धुली,०७ भदौ – सिन्धुली जिल्लाको सदरमुकाम सिन्धुलीमाढीस्थित फाँटमा यस वर्ष धानबाली लगाइएको छ । सदरमुकामकै आकर्षक र उर्वर भूमिका रूपमा परिचित यो फाँट अहिले धानका हरिया बोटले ढाकिएको छ । वर्षायाममा फाँटभरि फैलिएको धानबालीले सिन्धुलीमाढीको कृषि पहिचान र उत्पादनशील जमिनको अवस्थालाई झल्काएको छ ।

सदरमुकामको नजिकै अवस्थित भएकाले फाँटको जमिन लामो समयदेखि कृषि उत्पादनका लागि महत्वपूर्ण मानिँदै आएको छ । यहाँको समथर भूभाग, उर्वर माटो र खेतीका लागि अनुकूल वातावरणले धानबाली उत्पादनमा योगदान पु¥याउँदै आएको छ । यस वर्ष पनि किसानहरूले फाँटमा धान रोपेका छन् । धानबालीले फाँटको हरियाली कायम राखे पनि यस क्षेत्रको भू–उपयोग भने पछिल्लो समय तीव्र रूपमा परिवर्तन हुँदै गएको छ ।

खेतीयोग्य जमिनलाई स–साना टुक्रामा विभाजन गरी घडेरीका रूपमा बिक्री गर्ने क्रम बढ्दै गएको छ । सदरमुकाम आसपासमा आवासीय विस्तार र जग्गाको बढ्दो आकर्षणसँगै कृषि भूमिको खण्डीकरणले गति लिएको हो । फाँटमा रहेको उर्वर जमिन कित्ताकाट गरी बिक्री गर्ने प्रवृत्तिले कृषि प्रयोजनका लागि प्रयोग हुँदै आएको भूमि क्रमशः आवासीय क्षेत्रतर्फ रूपान्तरण भइरहेको देखिन्छ ।

घडेरी बिक्री बढेसँगै फाँट र त्यस वरपर सिमेन्ट तथा कंक्रिटबाट निर्मित घरहरू ठडिने क्रम पनि बढेको छ । पहिले धानबाली, खुला खेत र कृषि गतिविधिका कारण चिनिने क्षेत्रमा अहिले नयाँ संरचनाहरू थपिँदै गएका छन् । खेतीयोग्य जमिनका बीचमा निर्माण भएका घर तथा अन्य भौतिक संरचनाले फाँटको पुरानो भू–दृश्यमा परिवर्तन ल्याइरहेका छन् ।

यसरी कृषि भूमि आवासीय प्रयोजनमा प्रयोग हुँदै जाँदा तत्कालीन रूपमा जग्गा कारोबार र घर निर्माण बढे पनि दीर्घकालीन रूपमा खेतीयोग्य क्षेत्र घट्ने सम्भावना देखिन्छ । सदरमुकामको विकास र जनसंख्याको आवश्यकताअनुसार आवासीय विस्तार स्वाभाविक भए पनि कृषि उत्पादनका लागि महत्वपूर्ण जमिनको संरक्षण चुनौतीपूर्ण बन्दै गएको छ । फाँटमा धानबाली लगाइरहेको दृश्यले अझै पनि भूमि कृषि उपयोगका लागि सक्षम रहेको देखाउँछ । तर, अनियन्त्रित कित्ताकाट र घडेरी विकासले आगामी दिनमा यस्तो दृश्य सीमित हुन सक्ने अवस्था सिर्जना गरेको छ ।

सिन्धुलीमाढीको फाँटमा देखिएको परिवर्तनले विकास र कृषि भूमिबीच सन्तुलन कायम गर्नुपर्ने आवश्यकता औंल्याएको छ । खेतीयोग्य जमिनको संरक्षण, व्यवस्थित बस्ती विकास र भू–उपयोगसम्बन्धी स्पष्ट नीतिको प्रभावकारी कार्यान्वयन हुन नसके कृषि क्षेत्र थप दबाबमा पर्न सक्छ । सदरमुकामको आकर्षक उर्वर फाँटलाई केवल घडेरीका रूपमा प्रयोग गर्ने वा कृषि उत्पादनको आधारका रूपमा जोगाउने भन्ने प्रश्न अहिलेको महत्वपूर्ण विषय बनेको छ ।